Dobre książki z nauk społecznych (dla początkujących)

Nauki społeczne mówią o sprawach ważnych i ciekawych: emocjach, ideologiach, polityce gospodarczej. W tym wpisie polecam szereg książek, które pokazują, co może nam zaproponować psychologia, socjologia czy ekonomia.

____________

Internet udostępnia niezliczone informacje, ale trudno samodzielnie połączyć je w wiedzę. Nadal nic nie zastąpi dobrej książki dającej syntetyczny obraz pewnej grupy zjawisk bądź problemów. Dopóki jednak nie mamy podstawowej orientacji w danej dziedzinie, trudno samodzielnie znaleźć pracę, która będzie jednocześnie ciekawa, kompetentnie napisana i przyjazna dla początkujących.

Poniższa lista wskazuje książki spełniające te warunki. Wybrałem lektury, które znam z własnego doświadczenia albo które wskazali mi znajomi związani z odpowiednią dyscypliną naukową. Wykaz powstał z myślą o osobach uczących się w szkole średniej, względnie na pierwszych latach studiów. Wierzę jednak, że będzie przydatny również dla starszych czytelniczek i czytelników.

Po każdą z książek można sięgnąć nawet wtedy, gdy nie czytaliście jeszcze żadnej publikacji z wybranej dziedziny. Jeśli nie macie sprecyzowanych zainteresowań, sugerowałbym rozpoczęcie od jednej z pierwszych prac w danej podgrupie, a potem przejście do kolejnych.

Pozycje opatrzone wzmianką „podręcznik” polecałbym wtedy, gdy już wiadomo, że chcecie poświęcić określonej dyscyplinie nieco więcej czasu. W innym wypadku lepiej wybrać którąś z pozostałych prac – są one bardziej swobodne, a także krótsze (rzadko przekraczają dwieście stron).

Oczywiście na podstawie pojedynczych lektur trudno wyrobić sobie obraz całej dziedziny, a poniższa lista nie zawiera wszystkich książek wartych uwagi (nie obejmuje też niektórych działów nauki, np. antropologii oraz badań nad płcią kulturową). Jeśli będziecie szukać czegoś jeszcze, zachęcam do zadawania pytań w komentarzach lub pisania bezpośrednio do mnie – być może uda mi się pomóc.

Socjologia

• Po co nam socjologia? Książka dla kandydatów na studia socjologiczne i studentów (zbiór krótkich rozmów na tematy związane z socjologią).
• Peter L. Berger, Zaproszenie do socjologii (absolutnie klasyczne wprowadzenie – napisane pół wieku temu, lecz nieodmiennie aktualne).
• Marek Kamiński, Gry więzienne. Tragikomiczny świat polskiego więzienia.
• Erving Goffman, Człowiek w teatrze życia codziennego.
• Peter Berger, Anton Zijderveld, Pochwała wątpliwości. Jak mieć przekonania i nie stać się fanatykiem (lekki wstęp do niektórych problemów socjologii religii).
• [podręcznik] Wendy Griswold, Socjologia kultury. Kultury i społeczeństwa w zmieniającym się świecie.

Psychologia

• Elliot Aronson, Człowiek – istota społeczna (klasyk klasyków w psychologii społecznej).
• Noah J. Goldstein, Steve J. Martin, Robert B. Cialdini, Tak! 50 sekretów nauki perswazji (pomimo poradnikowego tytułu – zaskakująco dobry wstęp do psychologii wpływu społecznego).
• Daniel Kahneman, Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym (praca z dziedziny psychologii poznawczej, ukazująca, kiedy jesteśmy racjonalni, a kiedy nie).
• [podręcznik] Piotr Oleś, Wprowadzenie do psychologii osobowości.

Ekonomia

• Steven D. Levitt, Stephen J. Dubner, Freakonomia (Również dwie kontynuacje: Superfreakonomia oraz Myśl jak freak).
• Daron Acemoğlu, Dlaczego narody przegrywają (barwny przykład tego, jak działa tzw. ekonomia instytucjonalna).
• Joseph E. Stiglitz, Linda J. Bilmes, Wojna za trzy biliony dolarów. Prawdziwy koszt konfliktu w Iraku (analiza pokazująca, jak długo mogą trwać gospodarcze skutki decyzji politycznych).
• [podręcznik] Ha-Joon Chang, Ekonomia. Instrukcja obsługi.
• John Kenneth Galbraith, Ekonomia w perspektywie. Krytyka historyczna (żywa historia myśli ekonomicznej).
• [podręcznik] Elementarne zagadnienia ekonomii pod redakcją Romana Milewskiego (publikacja obejmująca podstawy mikro- i makroekonomii w ramach jednej książki).
• [podręcznik] N. Gregory Mankiw, Mark P. Taylor, Mikroekonomia.
• Uri Gneezy, John List, The Why Axis: Hidden Motives and the Undiscovered Economics of Everyday Life.
• Tim Harford, The Undercover Economist: Exposing Why the Rich Are Rich, the Poor Are Poor--and Why You Can Never Buy a Decent Used Car!

Ciekawą przygodą może być też równoczesne sięgnięcie do dwu książek drastycznie odmiennych pod względem światopoglądowym:

• Ha-Joon Chang, 23 rzeczy, których nie mówią ci o kapitalizmie.
• Henry Hazlitt, Ekonomia w jednej lekcji.

Inne (kolejność czytania – zupełnie dowolna)

• Howard S. Becker, Warsztat pisarski badacza (o praktycznych aspektach tworzenia prac naukowych).
• Oliver Sacks, Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem (neuropsychologia).
• Pierre Bayard, Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało (jak w tytule).
• George Lakoff, Mark Johnson, Metafory w naszym życiu (początek trudny, potem dziesiątki ciekawych przykładów).
• Alvin Toffler, Szok przyszłości (futurologia, która po niemal pięćdziesięciu latach wciąż inspiruje).

Filozofia
Maciej Szraj podsunął również dwie książki filozoficzne (dzięki!). Ich opisy pochodzą od Maćka.

• Michael Sandel, Czego nie można kupić za pieniądze oraz Sprawiedliwość. Obie pozycje pokazują (na wielu przykładach z życia codziennego!) jakimi drogami przebiega nasze myślenie moralne. Jak często wikłamy się w sprzeczności, jaka dowolność panuje w dobieraniu przez nas doktryn etycznych, czego sobie nawet nie uświadamiamy.
• ks. Józef Maria Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu. Króciutka, bo 77-stronicowa, pozycja. To bodaj dziesięć wykładów wprowadzających w podstawowe pojęcia filozofii, takie jak dobro, prawda, poznanie, byt etc. Dla każdego, kto zastanawia się, czym jest filozofia i jakimi tematami się zajmuje, jest to chyba najlepsze wprowadzenie.

Specyficzny przypadek stanowi książka Thomasa Cathcarta i Daniela Kleina Plato and a Platypus Walk Into a Bar – Understanding Philosophy Through Jokes. Trudno ją uznać za systematyczny kurs filozofii, ale jest to niewątpliwie miła lektura, która zarazem sygnalizuje (lub przypomina) szereg klasycznych stanowisk w kwestiach ontologii, teorii poznania, etyki, filozofii religii, filozofii społeczno-politycznej etc.


Za pomoc w stworzeniu listy serdecznie dziękuję również Kasi Czajce, Maćkowi Pomykale, Marcinowi Wrońskiemu oraz Kubie Madejowi.

Mój blog ma fanpage – zapraszam do odwiedzania!